Zevenenzestig jaar na de oorlog zijn we nog altijd niet uitgestreden en houden de herdenkingsdagen onze gemoederen weer bezig. Ook dit jaar weer. Het ene incident is nog aan het nasmeulen of de andere dient zich alweer aan! Was er eerst een heftige discussie ontstaan vanwege het gedicht van de 15-jarige Auke de Leeuw dat niet voorgelezen diende te worden tijdens de herdenking op de Dam volgens het CIDI (Centrum Informatie en Documentatie Israël ) en Het Nederlands Auschwitz Comité, omdat het ging over een oudoom, die bij de SS gediend had. Thans is de gemeente Vorden middelpunt van de discussie.
In de gemeente Vorden zijn er burgers, die tijdens de 4 meiherdenking stil willen staan bij gevallen Duitse soldaten. Tien gesneuvelde Duitse vliegeniers en soldaten liggen begraven op de algemene begraafplaats naast de geallieerden. Opnieuw staan onmiddellijk verschillende organisaties en nabestaanden op hun achterste benen. Er is zelfs een Facebookpagina opgericht om een tegenactie te beginnen, zodat die herdenking afgelast wordt. Maar de burgemeester is voor alsnog niet van plan om de herdenking van de Duitse gesneuvelden te verbieden en waarom zou hij ook? Oké, een lied laten zingen door het lokale mannenkoor gaat wellicht iets te ver, maar moet dat ook gelden voor de herdenking van die Duitse gevallenen? Gaat dat ook te ver? Als ze dan al vergeten dienen te worden, waarom liggen mannen als deze tien dan op een begraafplaats naast geallieerden, is de volgende vraag.
De Dodenherdenking op 4 mei is de dag, waarop in Nederland álle slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog herdacht worden en sinds enige jaren ook de slachtoffers van latere oorlogen en vredesmissies. Doch nergens staat geschreven wie we wel en wie we niet mogen herdenken. Vooral de Tweede Wereldoorlog kent vele slachtoffers. Het merendeel waren Joden, maar behalve Joden werden ook andere groeperingen vervolgd: Roma en Sinti, Communisten, Jehova’s getuigen, vrijmetselaren en homoseksuelen om een aantal te noemen. Zij kennen allemaal mensen, die het slachtoffer zijn geworden van het Naziterreur. Ook onder dwangarbeiders, verzetsmensen en zelfs gewone burgers, als gevolg van door bombardementen of door represailles viel een groot aantal slachtoffers te betreuren. En ja, ook onder de militairen. Miljoenen soldaten, die stierven, omdat zij hun vaderland verdedigden. Maar dachten alle soldaten daar ook werkelijk zo over? Zagen zij zichzelf als helden, die mochten sterven voor hun land en waren ze zich wel bewust van wat er zich ondertussen in hun geliefde vaderland afspeelden? De meesten namen gedwongen dienst, omdat ze opgeroepen waren en lang niet iedereen was in staat om onder te duiken of durfden dit niet uit angst voor represailles, die hun familie zouden treffen. Anderen deden het om de arbeidsdienst te ontlopen. Wat moet je deze mensen, veelal hele jonge jongens, kwalijk nemen? Ze lieten ook een huilende moeder achter of een gebroken gezin met kleine kinderen.
We verwijten Wilders dat hij racistisch is. We staan op tegen haatzaaiers en anti-Islambetogers. We komen op voor de buitenlanders, die hier asiel zoeken, terwijl we vaak hun volledige achtergrond niet eens kennen. Dat vinden we een goed streven, want Nederland is tolerant en dat moet zo blijven vinden we allemaal. Nederland en zijn burgers dragen nog de littekens uit de Tweede Wereldoorlog en niemand wil dat die periode zich gaat herhalen. Maar ondertussen moeten er geen gedichten voordragen worden door nazaten van SS’ers noch stilgestaan worden bij gesneuvelde Duitse soldaten. Waar is die tolerantie dan gebleven, vraag ik me af. Wie kan vertellen wat de motivatie was van de soldaat, die daar in dat bewuste graf ligt? Niemand toch, hoe kunnen we dan oordelen over mensen, waar we niets van weten?
Iedere oorlog kent slachtoffers aan beide zijden en ook “goede” en “foute” strijders. Dat geldt ook voor de Tweede Wereldoorlog. Niet iedere Duitser was bij voorbaat “fout” en niet iedere geallieerde was bij voorbaat “goed”. Dat heeft de geschiedenis inmiddels wel uitgewezen. Zelf kom ik uit een familie, die actief betrokken was bij de oorlog. Een achterneef was dwangarbeider geweest. Hij heeft de oorlog overleefd, maar was nooit meer diezelfde man als voor de oorlog. Mijn grootouders hielden onderduikers en Joden verborgen tijdens de oorlogsjaren en hadden ook te maken gehad met invallen van de Duitsers. Mijn grootmoeder werd zelfs nog een tijdje vastgehouden op verdenking van hulp aan Joden. Hoewel mijn familie begrijpelijkerwijs niet meteen stonden te springen om met Duitsers om te gaan na de oorlog heb ik nooit van hen een minachtend woord gehoord over de vijand. Integendeel, want ze hadden ook ervaren in die vreselijke jaren dat er ook andere “goede”Duitsers waren geweest. Zij, die een oogje toeknepen als dingen niet zo gingen zoals de bezetter graag gezien had. Of zij, die de Nederlandse bevolking ook te hulp schoten bij bombardementen al dan niet door hun eigen landgenoten. Of zij, die hun steentje bijdroegen aan het Nederlandse verzet. Om nog maar te zwijgen van Duitsers, die in hun eigen land verzet probeerden te plegen. Al deze mensen deden wat hun geweten hen ingaf in de hoop op een betere wereld, omdat ze wilden getuigen dat de mensheid ook uit beschaafde wezens bestond.
Wie zijn wij dan om te beoordelen wie toen “goed”of “fout”geweest waren door alleen te kijken naar het uniform dat ze droegen of het land, waar vandaan ze kwamen? Zijn wij dan zo superieur dat wij ons dat recht toe eigenen? We kunnen nog niet eens zonder blikken of blozen stellen wat wij zelf zouden doen, wanneer een oorlog opnieuw zou uitbreken. Vele zielen, die de oorlog niet overleefd hebben, zwerven al decennia over de aarde, omdat zij de rust niet kunnen vinden. Zielen, die zich schuldig voelen over hetgeen zij gedaan hebben, of niet hebben kunnen aanvaarden wat er gebeurde toen zij op het slagveld streden. Moeten we die zielen hun zielenrust blijven ontnemen of wordt het niet veeleer tijd om hen te helpen het Licht te vinden, zodat ze eindelijk huiswaarts kunnen gaan? Wrok is nooit een goede leidraad geweest, maar vergeving blijft moeilijk. Dat blijkt wel uit de emoties, die ieder jaar rondom de herdenking weer oplaaien. Maar een feit is dat zonder vergeving ook de slachtoffers, die het wel overleefd hebben niet verder kunnen. Gevoelens van wrok houdt de mens tegen van samenwerking en vooruitgang. In deze tijden van crisis en ramspoed zou toch juist vergeving een belangrijke daad moeten zijn. Verander de wereld en begin bij jezelf, luidt een bekend statement. Eigenlijk zou het voor deze keer moeten luiden: verander de wereld en begin bij de 4 mei Herdenking door ons hart open te stellen voor alle gesneuvelden tijdens de oorlog. Maar dan ook alle gesneuvelden!
